reisverslagen

Reisverhalen



reisverslagen
Indonesië - Bali 1989

Zon en zee op Bali: de stranden van Kuta, Candidasa en Lovina

Lovina Beach, jongen met cocosnoot Het is half vijf in de middag, als de wielen van de Garuda-Boeing uit Amsterdam de landingsbaan van Ngurah Rai Airport raken. Als een van de eersten sta ik buiten de aankomsthal, loop op een jongen met een motorfiets af en vertel hem de naam van een losmen. Nog geen half uur na aankomst op Bali lig ik aan het brede zandstrand van Kuta Beach en neem een duik in de golven. Wat later zakt de zon vuurrood in zee. `Je hebt geluk,' zegt een Indonesische toerist met een videocamera. `Tot nu toe was het de hele week bij zonsondergang bewolkt.' De lucht kleurt lila. Wie kan zich een beter begin van een vakantie voorstellen?


Het magische Kuta

Vijftig jaar geleden was Kuta nog een armzalig gehucht. Miguel Covarrubias schreef in 1937 in zijn bekende boek Island of Bali over `kleine nederzettingen van vissers die de door malaria geteisterde kusten van Kuta en Sanur trotseren'. Eén hotel was er toen, het Kuta Beach Hotel. Sindsdien is er veel veranderd. In de jaren zestig ontdekten hippie-globetrotters het strand. Ze kwamen naar Kuta om onder invloed van `magic mushrooms' de psychedelische zonsondergangen te bekijken. Kuta bezat eenzelfde magische klank als de drie andere K's van Azië: Kathmandu, Kabul en Ko Samui.


sawahLast Minute Bali

Met de opkomst van het massatoerisme in de jaren tachtig onderging Kuta een complete gedaanteverwisseling. In recordtempo werden de rijstvelden omgeploegd tot smetteloze gazons met zwembad en verrezen honderden bungalows in Balinese stijl voor de groeiende stroom zonzoekers. Het einde van de groei is nog niet in zicht. Vandaag de dag landen er tientallen Jumbo's per week, die duizenden toeristen uit Australië en Europa aanvoeren. Een last-minute Bali boeken is inmiddels prima mogelijk.
Kuta en het ermee vergroeide buurdorp Legian is nu een kilometers lange strook van hotels in alle prijsklassen, restaurants (van Kentucky Fried Chicken tot de exclusieve Franse keuken) en honderden souvenirwinkels. Het is het Torremolinos van Azië, maar zonder de vele verdiepingen tellende appartementencomplexen van de Spaanse costa's. Want ook in Kuta geldt de Balische regel dat geen gebouw hoger mag zijn dan een palmboom.

rijstveldCrematie

Na een lauwe douche in het hotel en een cappuccino met appelgebak in Made's Warung, het beroemde café waar iedereen elkaar ontmoet, loop ik wat door Legian Street, de smalle hoofdweg van Kuta, waar zich een voortdurende file van bemo's, vrachtauto's, jeeps met toeristen en motorfietsen doorheen wurmt. Het straatbeeld wordt beheerst door groepjes roodverbrande Australiërs, die hier hun strand- en surfvakantie vieren en Europeanen met rugzakjes, voor wie Kuta hoofdzakelijk een plek is om uit te rusten van een rondreis door de archipel en een prima kans om goedkoop souvenirs in te slaan. Op een bord lees ik: `Balinese Cremation Rp. 25.000, make reservation now!' Tientallen keren klinkt de vraag: `You want transport, mister?' en `Want cool drink?' De toeristenindustrie draait op volle toeren, tot laat in de avond. En als de boetieks en souvenirwinkels dicht zijn en de meeste restaurants gesloten, verplaatst het leven zich naar de disco's, waar tot tegen zonsopgang Kylie Minogue en Jason Donovan uit de speakers klinken.


kutastrandBungalow

In Kuta hoef je je nooit te vervelen, maar je moet wel het nodige voor lief nemen. Er heerst een voortdurende verkeerschaos, het lawaai is enorm en iedereen lijkt op je geld uit. Daar staat tegenover dat het zandstrand mooi en breed is, ook al is het geen `klassiek' tropisch strand, omzoomd door kokospalmen. Sinds de ambulante verkopers en massagevrouwen een paar jaar geleden van het strand naar de boulevard verbannen werden, kun je er ongestoord luieren en kijken naar de Balische en Australische surfers, die hun kunststukjes uitvoeren op de golftoppen. Wie even zoekt, beschikt voor minder dan twee tientjes over een privé-bungalow met zwembad, ontbijt inbegrepen. In de hotels wat verder van de weg af overheerst nog de rust. En 's avonds kun je in een van de restaurants genieten van kreeft, enchiladas, pizza of tandoori chicken, gerechten die elders in Indonesië slechts zelden op de menukaart te vinden zijn.


het brede strand bij Kuta, BaliSanur

Ondanks alle toeristen gaat zelfs in Kuta het Balische leven van alledag gewoon door. Een dag na mijn aankomst wordt de verkeerschaos nu eens niet veroorzaakt door een overvloed aan auto's, maar door een processie van duizenden Baliërs in feestgewaad, op weg naar het strand om daar de rituele plichtplegingen te verrichten. Tientallen toeristen staren vol verbazing naar het schouwspel. Het is hun eerste en misschien laatste glimp van een ander Bali.
Voor strandgenoegens ben je op Bali uiteraard niet alleen aangewezen op Kuta en Legian. Nergens is de zee echt ver weg, maar grote delen van de kust, zoals vrijwel de gehele westkust, hebben totaal geen toeristische voorzieningen. Het zuiden biedt de meeste mogelijkheden. Wie Kuta te druk en van te weinig niveau vindt, kan in het nabijgelegen Sanur onderdak vinden. Het is er rustig en de hotels zijn er uitstekend. Hier staat ook het in 1966 geopende Bali Beach Hotel, het hoogste gebouw van Bali en het symbool uit het Sukarno-tijdperk voor de opkomst van het toerisme op het eiland. Nog luxueuzer dan Sanur is het oord Nusa Dua op het schiereiland Bukit in het uiterste zuiden. Het is een afgesloten wereld waar Bali niet lijkt te bestaan, alleen zon, zee, strand en palmen. Ongenode gasten worden uit de enclave geweerd.

padiCandidasa

Ook voor gewone stervelingen zonder dikke portemonnee zijn er alternatieven voor Kuta. Anderhalf uur per bemo naar het oosten ligt Candidasa, vlak bij de haven Padang Bai waar de veerboten naar Lombok vertrekken. Om nog een paar dagen uit te rusten ga ik die richting op en neem plaats in een overvolle bemo. Helaas begeeft het busje het halverwege de rit. De chauffeur en zijn bijrijder staan moedeloos over de motor gebogen. Een voor een kiezen de passagiers eieren voor hun geld en verlaten de wagen. Van een gedeeltelijke terugbetaling van de ritprijs kan uiteraard geen sprake zijn - de reparatie gaat al genoeg kosten, zegt de chauffeur. Al snel dient zich ander transport aan en half buiten de open deur van de bemo hangend bereik ik Candidasa. Een reisgids van nog maar een paar jaar geleden beschrijft Candidasa als een gehucht waar hoogstens enkele tientallen (rugzak)toeristen tegelijk bivakkeren, die voor de maaltijden zijn aangewezen op de kookkunst van de losmenbezitters en waar 's avonds alleen olielampen voor schaarse verlichting zorgen, maar de ontwikkelingen zijn hier sneller gegaan dan zelfs een jaarlijkse herdruk kan bijbenen. Voor onderdak en maaltijden bieden zich tientallen hotels en restaurants aan. Candidasa trekt zich op aan grote broer Kuta, maar heeft een groot nadeel: bij vloed verdwijnt het strand van zwart vulkaanzand geheel onder water. Als het waait, beuken de golven tegen de `boulevard' en telkens weer is er schade door afslag. Betonnen golfbrekers moeten het ergste voorkomen.


dansBouwen

Ook het hotel waar ik onderdak heb gevonden, is na een storm een flink stuk van de tuin kwijtgeraakt en van de stenen wal die tegen de golven is opgeworpen, rest slechts een ruïne. Lui kijk ik vanaf het terras voor mijn bungalow toe hoe geprobeerd wordt de schade te herstellen. Een hele familie, van bejaarde tot vijfjarige kleuter, is de gehele dag bezig met stenen sjouwen, cement scheppen en bouwen. Een kruiwagen is er niet, zand en stenen worden met emmertjes telkens enkele meters dichter bij bouwplaats gebracht. Twee dagen later is er een oplossing voor dit probleem gevonden. Het vrachtwagentje dat de stenen en het zand brengt, rijdt nu gewoon dwars door het plantsoen en dumpt zijn lading regelrecht het pad naar het strand. Ook is er ineens een grote mand om materialen in te versjouwen. Het scheelt twee mensen minstens een dag werk. Waarom nu pas? denk ik vertwijfeld, maar waarschijnlijk is dat een erg Westerse gedachte. En zo verbaas ik me ook over de hummels die de hele dag als kleine volwassenen meehelpen bij de bouwwerkzaamheden, kennelijk met plezier en zonder in de weg te lopen. Een Westerse kleuter was allang weggestuurd met het verzoek ergens anders te gaan spelen.

hond in Tenganan, Bali Tenganan

Vlak bij Candidasa ligt het traditionele dorp Tenganan, dat sinds de opkomst van Candidasa elke dag een ware stroom van toeristen te verwerken krijgt, hetgeen vooral blijkt uit de tientallen verkooppunten van souvenirs, zowel binnen als buiten de muren van het dorp. De bewoners zijn van oudsher bedreven in het weven van dubbele ikat, een ingewikkelde techniek die alleen hier beoefend wordt. De stoffen zijn uiterst kostbaar. Tenganan is ook bekend als plaats waar nog lontar-boeken worden gemaakt, de traditionele boeken van palmblad. Ook die zijn niet voor een prikje te krijgen, zo wordt duidelijk als ik her en der naar wat prijzen informeer. Eeuwenlang was Tenganan een totaal geïsoleerde gemeenschap. De bewoners beschouwen zichzelf als Bali Aga, oorpronkelijke Baliërs, en de dorpscultuur wordt beheerst door talloze tradities en rituelen. De structuur van het dorp binnen de muren is opvallend: geen drukke verkeersweg, maar twee geleidelijk omhoog lopende brede groenstroken van een halve kilometer, omzoomd door huizen. Tussen de groenstroken staan de openbare gebouwen. Er heerst een weldadige rust, soms onderbroken door het kraaien van een haan of het geluid van de koeien die rustig staan te grazen op de brede graslanen. Toch krijg ik al wandelend het idee me in een openluchtmuseum te bevinden. Hoe kan het ook anders, met alle bij de ingang van het dorp geparkeerde touringcars?

zonLovina Beach

De omgeving van Candidasa leent zich prima voor wandelingen en fietstochten. Na een lange, hete rit per gehuurde mountain bike over kronkelende weggetjes langs de schitterende rijstvelden achter Candidasa - de Gunung Agung steeds majestueus op de achtergrond - slaat bij terugkomst de honger toe. Merkwaardig genoeg is het in restaurant Chandra's Warung veel drukker dan in andere soortgelijke gelegenheden. De saté smaakt er inderdaad prima, maar de ware reden van de drukte blijkt bij het afrekenen. De eigenaresse neemt van alle gasten afscheid met een dwingend en zelfverzekerd: `See you tomorrow!' Zo'n bevel kan beter gehoorzaamd worden. De volgende dag, na het ontbijt - uiteraard in Chandra's Warung - ga ik op weg naar Lovina Beach, dé plek voor een rustig verblijf aan het strand (wellicht op een paar weken in augustus na). Daar vind je geen luxe hotels met zwembad, geen schitterend witte zandstranden en geen golven om op te surfen, waarschijnlijk evenzovele redenen dat er geen massa's toeristen zijn. Maar wie zwart zand en een kalme, lauwe zee geen bezwaar vindt en op zoek is naar rust, komt in Lovina zeker aan zijn trekken. Lovina Beach is de verzamelnaam voor een aantal stranden ten westen van de oude hoofdstad Singaraja. Over een lengte van een paar kilometer rijgen zich bungalowcomplexen aaneen, afgewisseld door restaurantjes. Hier is niets te doen, behalve aan het strand liggen en een beetje snorkelen bij het rif vlak uit de kust.


avond op het strand van Lovina, BaliDolfijnen

Als ik op het strand ga zitten om zoals iedereen elke avond naar de zonsondergang te kijken (even mooi als in Kuta), wordt al snel de verwachte vraag gesteld: `Ga je morgen snorkelen? Je moet met mijn boot meegaan.' Elke ochtend om acht uur brengen dorpsjongens de toeristen met hun kleine houten catamarans een paar honderd meter uit de kust, tot boven het rif. De zee is op dat tijdstip gewoonlijk spiegelglad en in het heldere water is het fantastisch snorkelen tussen het koraal en de vissen in alle kleuren van de regenboog. Wie moe wordt, kan in het ronddobberende bootje wat uitrusten. Een paar jaar geleden hadden alle boten nog een zeil, maar inmiddels heeft de buitenboordmotor zijn intrede gedaan. `Ik heb bijna geen klanten meer,' zegt een van de jongens. `Mijn boot heeft geen motor en mijn baas wil er geen een kopen. Alle toeristen willen met een motorboot naar het rif.' De buitenboordmotor heeft nog een andere attractie binnen bereik gebracht: de dolfijnen, die enkele kilometers uit de kust in scholen rondzwemmen. 's Ochtends om zes uur varen een paar boten met toeristen de zee op om de duikelende zoogdieren te aanschouwen. Als er geen dolfijnen zijn, is er altijd nog het bij de prijs inbegrepen ontbijt en het prachtige uitzicht op de noordkust van Bali.

gunung agungGeiten

Het leven in Lovina volgt voor de toerist zijn vaste kalme patroon: 's ochtends snorkelen, 's middags luieren en 's avonds vis eten in een van de restaurants. Van agressieve verkopers is in Lovina nog altijd weinig te merken. De kinderen die op het strand fruit verkopen, weten na een dag op welk tijdstip iedereen zijn vers geschilde ananas of kokosnoot wil, en de massagevrouwen peilen één keer de interesse van de nieuwe badgasten en weten dan precies of en wanneer ze hun diensten kunnen aanbieden. Tegen de avond graast steevast een kudde geiten het strand af, als een efficiënte vuilnisbrigade. De enige sensatie vormt af en toe een verdwaalde groep Australiërs. Als die zich op het strand vertonen, vliegt de hele groep verkopers op hen af, waarbij ze luidkeels hun diensten en spullen aanbieden. Maar dat zijn voorlopig de enige momenten waarop het saaie en kalme Lovina een klein beetje aan de bruisende tegenpool Kuta doet denken.