Stedentrip Boedapest

Boedapest: monumenten, baden en beelden langs de Donau

De grote steden in het voormalige Oostblok stonden lange tijd bekend als vervuilde, grauwe metropolen, waar de monumenten verwaarloosd werden en groene ruimten een zeldzaamheid waren. Sinds de val van de muur is er veel veranderd. Boedapest is een van de steden die een metamorfose heeft ondergaan. Het culturele erfgoed, waaronder vele Jugendstilmonumenten, is opgeknapt, grauwe woonblokken hebben plaatsgemaakt voor parken en de voorzieningen voor toeristen zijn op peil gebracht. In een koude novemberweek namen we een kijkje in de Hongaarse hoofdstad.

Donaupanorama

Direct na aankomst in Danubius Hotel Budapest nemen we de tram naar de Donau-oever. Het begint om vier uur al te schemeren; Boedapest ligt veel oostelijker dan Nederland, maar nog altijd in dezelfde tijdzone. Vanaf de Kettingbrug, die 's avonds gelukkig fraai verlicht blijkt, hebben we een mooi uitzicht op de ruim 300 m brede rivier, die de stad in tweeën deelt: het heuvelachtige, groene Buda en het grootstedelijke Pest. We lopen nog een stukje verder om het Parlement te bekijken, het bekendste gebouw van Boedapest, dat imposant langs de Donau ligt en in neogotische stijl is opgetrokken; het dateert uit het eind van de 19e eeuw. Het Parlement is met een rondleiding voor EU-burgers dagelijks  gratis te bezichtigen, maar daar komen we op deze trip niet aan toe.

Centrale markthallen

Wie aan Hongarije denkt, ziet paprika's voor zich, en als we de centrale markthallen bezoeken, zien we inderdaad heel veel gedroogde paprika's aan strengen en paprikapoeder in de kramen, naast ganzenlever, salami en andere specialiteiten, zoals de kruidenlikeur Unikum. De kleur rood overheerst in de propvolle kramen. De markt is gevestigd in een prachtig gerestaureerd, op een enorm treinstation lijkend Jugendstilgebouw uit 1897, waarin je gemakkelijk een uurtje rond kunt dwalen.
Naast de op toeristen gerichte kramen vol souvenirs, die zich vooral op de begane grond en de eerste verdieping bevinden, zijn er op de kelderverdieping ook heel wat kramen met dagelijkse levensmiddelen: vlees, vis, ingelegde groenten en fruit, waar de plaatselijke bevolking inkopen doet. De markt wordt daarom ook wel de 'Buik van Boedapest" genoemd. In de omgeving van de markt ligt een voetgangersgebied met diverse winkelstraten, zoals de Váci utca en de Andrássy út, die duidelijk maken dat de periode van het socialisme definitief voor een meer kapitalistische variant is ingeruild. Wereldmerken als Gucci, Armani en Dior hebben ook hier vaste grond onder de voeten gekregen. 

Koffiehuizen

We houden even pauze in een van de traditionele koffiehuizen waarop Boedapest ― net als het nabije Wenen ― kan bogen. Je kunt in zo'n kávéhaz op je gemak van koffie met gebak genieten, vaak in een Jugendstil achtig, sfeervol interieur met tal van historische details. In de 19e eeuw was koffie zo'n populaire drank geworden, dat er maar liefst 500 koffiehuizen waren, waar kunstenaars, schrijvers en filosofen met elkaar discussieerden. Na het socialistische tijdperk waren er nog maar een stuk of tien over. Inmiddels zijn er weer een paar bijgekomen, zoals Café Central. Het beroemdste koffiehuis, met heerlijke koffie en voortreffelijk gebak, is Gerbeaud, dat schitterend is ingericht met kroonluchters en marmeren tafels. Het wordt hoofdzakelijk door toeristen wordt bezocht, ook al omdat de consumpties er prijzig zijn.

Niet alleen in de koffiehuizen, ook elders in de stad zijn nog tal van Jugendstil-elementen te zien. Samen met Brussel, Wenen en Barcelona geldt Boedapest als centrum van deze kunststroming, die in Hongarije zelfs als dé nationale stijl wordt gezien, met de architect Ödön Lechner als boegbeeld. Zijn belangrijkste werken zijn het Geologisch Instituut, dat een blauw keramiekdak heeft, en de Postspaarbank uit 1901. Andere bekende Jugendstil-gebouwen in Boedapest zijn de Franz-Liszt-Muziekacademie en de Gellért-baden, waarvan vooral het interieur de moeite waard is. 

Opera

Liefhebbers van Midden-Europese nostalgie komen in Boedapest aan hun trekken; naast de koffiehuizen hebben ook cultuurtempels als de Staatsopera en de Franz-Liszt-Muziekacademie een klassieke uitstraling. De Staatsopera geldt als een van de mooiste operagebouwen ter wereld, en als we 's avonds vanuit een van de loges in de zaal vol verguldsel van Othello van Verdi genieten, wanen we ons voor een paar uur in een ander tijdperk. Het is ook de moeite waard de foyer en andere ruimten te bekijken, bijvoorbeeld tijdens de twee of drie pauzes tijdens de operavoorstelling, die meestal een uur of drie in beslag neemt.
 De kaartjes voor operavoorstellingen zijn overigens gemakkelijk via het internet te bestellen en zijn naar West-Europese normen relatief goedkoop, zelfs voor de loges.

Széchenyi-baden

Een bezoek aan Boedapest is niet compleet zonder een heilzame onderdompeling in een van de vele thermale baden. Lang voordat het begrip wellness werd uitgevonden, heerste er in Boedapest al een levendige badcultuur. Het waren de Romeinen die hier de eerste termen bouwden, en de Turken bliezen de badcultuur in de 16e eeuw nieuw leven in.
In en rond de stad ontspringen 123 warme bronnen, die de circa 40 badcomplexen dagelijks van tienduizenden kubieke meters water voorzien. Vele baden hebben een eigenaardige gebruiksaanwijzing, met gescheiden mannen- en vrouwenafdelingen en ingewikkelde kastjessystemen om kleding en spullen op te bergen, en doordat het personeel vaak geen Engels of Duits spreekt, wordt het de buitenlandse bezoeker die niet met de gebruiken bekend is, niet gemakkelijk gemaakt. Deze bezwaren gelden niet voor de Széchenyi-baden, die bij toeristen dan ook het populairst zijn. In de vele baden en zwembaden in het enorme complex kun je gemakkelijk een hele middag ontspannen doorbrengen. 

 

Wandeling naar de Elisabeth-toren

Rond Boedapest liggen heuvels die tot een hoogte van zo'n 500 meter reiken en waar 's winters vaak sneeuw ligt, en dat is ook het geval als wij dit gebied op een zondagochtend  bezoeken. De stedelingen zijn massaal naar de heuvels getrokken om te skiën op de glooiende hellingen, vooral de kinderen. 's Zomers is het hier druk met mountainbikers. Het gebied is gemakkelijk te bereiken met de tandradbaan vanuit de stad, die in 1874 werd gebouwd. De treinen vertrekken een station vlak bij het plein Moszkva tér. Vanaf het eindstation wandelen we lichtelijk (ver)dwalend en af en toe glibberend door de sneeuw in noordwestelijke richting naar de Elisabeth-toren op 529 m hoogte, vanwaar we een fraai uitzicht op de stad en het omringende platteland hebben. We bereiken de stad weer met de stoeltjeslift (Libegö).

Szobor-Beeldenpark

Een flinke busrit buiten Boedapest ligt het Beeldenpark (Szoborpark), waar zo'n veertig enorme sculpturen uit het socialistische tijdperk bijeen zijn gebracht. Dit park is zeker een bezoek waard als je geïnteresseerd bent in de heroïsche communistische kunstuitingen uit de tijd van het IJzeren Gordijn. Wie niet geboeid wordt door Lenin, Marx en andere kameraden in heldhaftige posen, kan zijn tijd beter aan andere attracties besteden. In de souvenirwinkel worden allerlei memorabilia uit het socialistische verleden verkocht, zoals Lenin-T-shirts. Het park is met een speciale toeristenbus te bereiken, maar ook met het goedkopere gewone openbare vervoer (tram 3 tot Ferenciek tere, dan bus 7 tot eindpunt en dan de gele Volán-bus).